ترتیب: بدهی، وصیت، ارث
ابتدا هزینهٔ کفن و دفن و بدهی‌ها پرداخت می‌شود، سپس وصیتِ حداکثر تا یک‌سوم برای غیر وارث، و بقیه میان وارثان تقسیم می‌شود.
قرآن ۴:۱۱؛ بخاری ۲۷۴۴ و مسلم ۱۶۲۸ (حدیث سعد بن ابی وقاص)محاسبهٔ ارث (علم فرائض) مطابق مذاهب اهل سنت
ماترک و وارثان را وارد کنید؛ سهم هر وارث به کسر و درصد و تومان، وارثانِ محجوب، عول و رد را ببینید.
اتصال به بازار قطع است — آخرین قیمتها نمایش داده می‌شود
ماترک
پس از کسر بدهی‌ها، هزینهٔ کفن و دفن و وصیتِ حداکثر تا یک‌سوم
مذهب
وارثان (تعداد)
نتیجه
لطفاً دستکم یک وارث وارد کنید.
⚠ هشدار: این ابزار یک محاسبهٔ عمومی و آموزشی است، نه فتوا و نه حکم قضایی. حالت‌های پیچیده (وارثان دورتر، حمل، مفقود، خنثی، اختلاف دین، وصیت به وارث) را پوشش نمی‌دهد. تقسیم نهایی را حتماً عالم مورد اعتماد یا دادگاه تأیید کند. در ایران، طبق اصل ۱۲ قانون اساسی، پیروان مذاهب حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی و زیدی در احوال شخصیه (ازدواج، طلاق، ارث و وصیت) و دعاوی مربوط در دادگاه‌ها رسمیت دارند.
قواعد، سهم‌ها و منابع
سهمهای ثابت (فروض)
شوهر ۱/۲ و با فرزند ۱/۴؛ زن ۱/۴ و با فرزند ۱/۸ (مشترک میان همسران)؛ دختر ۱/۲، دو دختر یا بیشتر ۲/۳؛ پدر و مادر هر کدام ۱/۶ با وجود فرزند؛ مادر بدون فرزند و بدون دو خواهر/برادر ۱/۳؛ خواهر یا برادر مادری ۱/۶ و دو نفر یا بیشتر ۱/۳ مشترک؛ خواهر تنی یا پدری ۱/۲ و دو نفر یا بیشتر ۲/۳؛ مادربزرگ ۱/۶.
قرآن ۴:۱۱، ۴:۱۲، ۴:۱۷۶؛ ابوداود ۲۸۹۴ (مادربزرگ)عصبه (باقی‌مانده)
پس از سهمهای ثابت، باقی‌مانده به نزدیکترین خویشاوند مرد میرسد؛ پسر و دختر با هم دو به یک، خواهرِ همراه با دختر نیز عصبه است.
بخاری ۶۷۳۲؛ مسلم ۱۶۱۵حجب
وارثِ نزدیک‌تر وارثِ دورتر را محروم می‌کند: پسر، نوهٔ پسری را؛ پدر، پدربزرگ و برادران را؛ مادر، مادربزرگ‌ها را؛ فرزند یا پدر، خواهر و برادر مادری را.
اجماع؛ السراجیةعول و رد
اگر جمع سهم‌ها از کل بیشتر شود، همه به نسبت کم میشوند (عول). اگر از کل کمتر بماند و عصبهای نباشد، باقی‌مانده به صاحبان فرض غیر از همسر بازمیگردد (رد)؛ شافعی و مالکی کلاسیک آن را به بیت‌المال می‌دادند ولی فتوای متأخران رد است و اینجا همان اعمال می‌شود.
السراجیة؛ ابن قدامه، المغنیعُمَریّتان
اگر وارثان فقط همسر، پدر و مادر باشند، مادر یک‌سومِ باقی‌مانده را میبرد (نه یک‌سومِ کل)؛ نظر عمر بن خطاب و جمهور.
السراجیة؛ المغنیپدربزرگ با خواهر و برادر
حنفی (ابوحنیفه): پدربزرگ مانند پدر است و خواهر و برادر را محروم می‌کند. شافعی، مالکی، حنبلی (زید بن ثابت): پدربزرگ با آنان شریک می‌شود و بهترین از سه حالت را می‌گیرد: مقاسمه، یک‌سومِ باقی‌مانده یا یک‌ششمِ کل؛ در حالت اکدریه (شوهر، مادر، پدربزرگ، یک خواهر) مجموع ۲۷ سهم می‌شود.
السراجیة؛ المغنی؛ الرحبیةمشترکه
شوهر، مادر (یا مادربزرگ)، دو برادر/خواهر مادری و برادر تنی: حنفی و حنبلی برادر تنی را محروم می‌دانند (باقی‌مانده‌ای نیست)؛ شافعی و مالکی او را در یک‌سومِ برادران مادری شریک می‌کنند.
السراجیة؛ المغنی؛ الرحبیةذویالارحام
اگر وارثِ فرض‌بر و عصبه نباشد، حنفی و حنبلی ذوی‌الارحام را وارث می‌دانند. این ابزار فقط وجود آنان را نشان می‌دهد و تقسیم میانشان را حساب نمی‌کند.
السراجیة؛ المغنینمونه: ماترک ۱۰۰ میلیون تومان، متوفی یک زن و دو پسر دارد: زن ۱/۸ = ۱۲٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان؛ هر پسر ۴۳٬۷۵۰٬۰۰۰ تومان.
پرسش‌های پرتکرار
سهم همسر از ارث چقدر است؟
شوهر ۱/۲ و اگر متوفی فرزند دارد ۱/۴؛ زن (یا زنان با هم) ۱/۴ و اگر فرزند دارد ۱/۸. (قرآن ۴:۱۲)
سهم پسر و دختر چقدر است؟
پسر دو برابر دختر میبرد (قرآن ۴:۱۱). اگر فقط یک دختر باشد ۱/۲ و دو دختر یا بیشتر ۲/۳ و بقیه به نزدیکترین وارث مرد یا به رد میرسد.
عول و رد یعنی چه؟
عول یعنی وقتی جمع سهمهای ثابت از کل بیشتر شود همه به نسبت کم میشوند؛ رد یعنی وقتی چیزی اضافه بماند و عصبهای نباشد، به صاحبان فرض (غیر از همسر) بازمیگردد.