#گزارش_تحلیلی | چهار سال پس از جمعه خونین خاش؛ ۱۸ کشته، ده‌ها مجروح و تداوم بی‌کیفرمانی عاملان
چهار سال از واقعه «جمعه خونین خاش» در ۱۳ آبان ۱۴۰۱ می‌گذرد؛ رویدادی که در جریان آن، دست‌کم ۱۸ شهروند بلوچ بر اثر تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی جان باختند و ده‌ها نفر دیگر مجروح شدند.
با گذشت این مدت، همچنان گزارشی از محاکمه و مجازات مأموران و فرماندهان مسئول این کشتار منتشر نشده است.
این واقعه در شرایطی رخ داد که تنها ۳۵ روز از جمعه خونین زاهدان در ۸ مهر ۱۴۰۱ گذشته بود.
شهروندان خاش پس از برگزاری نماز جمعه در مسجد جامع الخلیل، در اعتراض به کشته‌شدن نمازگزاران در زاهدان و همچنین در واکنش به اتهامات مطرح‌شده علیه ابراهیم کوچکزایی، فرمانده وقت انتظامی چابهار، درباره تعرض به یک دختر ۱۵ ساله بلوچ، دست به تجمع اعتراضی زدند.
بر اساس گزارش‌های منابع مطلع و مستندات مربوط به این واقعه، نیروهای نظامی و امنیتی مستقر در ساختمان فرمانداری و مناطق اطراف، با استفاده از سلاح‌های جنگی به سوی تجمع‌کنندگان تیراندازی کردند.
دامنه تیراندازی به محل تجمع محدود نماند و شماری از نمازگزاران و رهگذران نیز در خیابان‌های اطراف هدف گلوله قرار گرفتند؛ افرادی که لزوماً در اعتراضات مشارکت نداشتند.
در جریان این تیراندازی‌ها، دست‌کم ۱۸ نفر کشته و ده‌ها تن زخمی شدند.
در میان جان‌باختگان، دو کودک زیر ۱۸ سال و یک شهروند دارای معلولیت نیز حضور داشتند.
سازمان عفو بین‌الملل در گزارشی که ۱۰ نوامبر ۲۰۲۲ منتشر کرد، کشته‌شدن دست‌کم ۱۸ معترض، نمازگزار و رهگذر در خاش را تأیید و استفاده غیرقانونی از نیروی مرگبار علیه تجمع‌کنندگان را محکوم کرد.
برخی گزارش‌ها همچنین از اعمال فشار و تهدید خانواده‌های جان‌باختگان برای جلوگیری از اطلاع‌رسانی درباره قربانیان و انتشار تصاویر و مشخصات آنان حکایت داشت.
در همین حال، گزارش‌هایی درباره رهاشدن پیکر شماری از کشته‌شدگان در مناطق بیابانی و اطراف شهر منتشر شد؛ پیکرهایی که بنا بر گزارش‌ها، خانواده‌های آنان در روزهای بعد پیدا کردند.
از میان قربانیان شناسایی‌شده این واقعه می‌توان به یونس میربلوچزهی، محمد شه‌بخش، عبدالله شهلی‌بر، عظیم محمودزهی، سعید سهراب‌زهی، صادق آرامش، علی کرد کلاهوری، عبدالملک شهنوازی، مبین میرکازهی، یاسر بهادرزهی و کامبیز ریگی اشاره کرد.
تداوم بی‌کیفرمانی و پرسش‌های بی‌پاسخ چهار سال پس از این واقعه، یکی از مهم‌ترین مسائل مطرح درباره جمعه خونین خاش، نبود پاسخ‌گویی قضایی شفاف درباره نحوه صدور دستور تیراندازی، زنجیره فرماندهی و مسئولیت مأموران دخیل در این رویداد است.
تاکنون اطلاعات مستندی درباره برگزاری یک روند قضایی مستقل و مؤثر برای شناسایی و محاکمه آمران و عاملان این کشتار در دسترس عموم قرار نگرفته است.
از منظر حقوق بشر، استفاده از سلاح مرگبار علیه تجمع‌کنندگان، به‌ویژه در شرایطی که نمازگزاران و رهگذران نیز در معرض تیراندازی قرار گرفته‌اند، پرسش‌های جدی درباره رعایت اصول ضرورت، تناسب و حفاظت از جان شهروندان مطرح می‌کند.
همچنین نبود تحقیقات مستقل و شفاف، امکان روشن‌شدن ابعاد کامل واقعه و دسترسی خانواده‌های قربانیان به عدالت را محدود کرده است.
جمعه خونین خاش، در کنار جمعه خونین زاهدان، به یکی از مهم‌ترین رویدادهای خونین اعتراضات سال ۱۴۰۱ در سیستان و بلوچستان تبدیل شده است؛ رویدادی که پیامدهای آن همچنان در زندگی خانواده‌های جان‌باختگان و مطالبه عمومی برای روشن‌شدن حقیقت و پاسخ‌گویی مسئولان ادامه دارد.
با گذشت چهار سال، مطالبه اصلی بازماندگان همچنان روشن‌شدن ابعاد کشتار، شناسایی مسئولان و برقراری عدالت برای قربانیان است.